Doe ons ook zulke nieuwe eetregels!

Dit opiniestuk verscheen afgelopen zaterdag (15 maart 2014) in NRC Handelsblad en nrc.next.

Eet vooral verse, onbewerkte ingrediënten. Gebruik olie, vet, suiker en zout met mate. Beperk de inname van kant- en klare producten. Vermijd overmatig bewerkte producten. Dat publieksvoorlichting over gezonde voeding zo eenvoudig kan zijn bewijst Brazilië, waar het ministerie van gezondheid vorige week het ontwerp voor een stel nieuwe dieetrichtlijnen lanceerde.

Het doel van de Guia Alimentar para a Populacao Brasileira is zowel ondervoeding tegengaan als obesitas voorkomen. Nu hoeven wij ons in Nederland over dat eerste niet zoveel zorgen te maken – al sluit overgewicht ondervoeding beslist niet uit; als je maar genoeg dood fabrieksvoedsel eet kun je aan beide tegelijk lijden. Maar het tweede is hier aan de orde van de dag. En de Braziliaanse richtlijnen zitten zo vernuftig in elkaar dat wij daar best een voorbeeld aan zouden kunnen nemen.

Om te beginnen zijn er die vier kraakheldere aanbevelingen – samengevat in de openingszinnen van dit stuk. Vervolgens worden deze principes verder uitgewerkt in ‘tien stappen naar gezonde voeding’. Tien even simpele als slimme richtlijnen waarin niet alleen aandacht wordt besteed aan de gezondheidsaspecten van voedsel, maar minstens zoveel aan de sociale en culturele context van de maaltijd.

Wat meteen opvalt is dat men zich – op de waarschuwing voor teveel vet, suiker en zout na – niet waagt aan directe ge- en verboden. De richtlijnen zijn stuk voor stuk toe te passen door zowel het armere als het rijkere deel van de bevolking. Door jonge en oude mensen. Door stedelingen en bewoners van het Amazonegebied. Door vegetariërs en omnivoren. Dat komt omdat ze voldoende keuzevrijheid bieden. Er wordt niet gedicteerd wat er van dag tot dag zou moeten worden gegeten.

Vergelijk deze richtlijnen nu eens met de adviezen van het Voedingscentrum, zoals geklonken in de Schijf van Vijf. Eet dagelijks 2 stuks groente en 2 stuks fruit. Eet veel brood. En: Halvarine in kuipjes en vloeibaar bak- en braadvet in knijpflessen zijn gezond. Nog afgezien van het hoge betuttelingsgehalte van zulke specifieke spijswetten, kun je je afvragen hoe gerechtvaardigd ze zijn. Stellen wetenschappers niet bijna wekelijks hun inzichten over gezonde voeding bij? Is er niet veel te weinig consensus over wat voedsel met ons lichaam doet om het publiek en masse volkorenboterhammen met halvarine voor te schrijven?

Natuurlijk, er valt op de Braziliaanse richtlijnen ook best wat af te dingen. Zo denk ik dat je olie en vetten niet over dezelfde kam zou moeten scheren als suiker en zout. Maar wat de Brazilianen in elk geval beter hebben begrepen dan wij is dat een maaltijd veel meer is dan een optelsom van nuttige nutriënten. Neem nu richtlijn 5, wellicht niet voor iedereen en altijd even haalbaar maar wel een fantastisch streven. Onderzoek wijst uit dat wie alleen eet, minder gevarieerd en minder gezond eet. Samen eten helpt dus niet alleen tegen eenzaamheid, maar ook tegen overgewicht. Of neem richtlijn 4. Met een bord op schoot voor de televisie schrok je al snel veel meer weg dan wanneer je op gezette tijden de rust neemt om met aandacht te eten.

Een van mijn favoriete richtlijnen is nummer 7: leer koken, deel je kookkunsten en geniet er ook van. Dat is een toch prachtadvies? Ik heb er vergeefs naar gezocht op de website van het Voedingscentrum. Een andere favoriet is richtlijn 10: wees kritisch ten opzichte van reclame over voeding. Hoort u het Voedingscentrum al zoiets zeggen? Tot aan 2011 reikte deze door de overheid gefinancierde instelling ieder jaar een Jaarprijs Goede Voeding uit aan industriële vondsten als Honig Vezelrijk Pasta, Fridéale friet en Vifit Optimel vla. 

Enfin, waar ik naar toe wil is dat de Braziliaanse overheid met deze richtlijnen het publiek niet zozeer oplegt wat het zou moeten eten, maar adviseert over hoe om te gaan met de dagelijkse maaltijd. Niet bevoogdend, maar uitgaande van ieders eigen verantwoordelijkheid. Met respect voor alle mogelijke individuele behoeften, levensstijlen, overtuigingen, economische, sociale en culturele omstandigheden. Wat mij betreft zouden we in Nederland eens goed naar deze richtlijnen moeten kijken.

 

De 10 Braziliaanse eetrichtlijnen 

(NB vertaling leende ik van het blog van Marion Nestle.

1. Prepare meals from staple and fresh foods.

2. Use oils, fats, sugar and salt in moderation.

3. Limit consumption of ready-to-consume food and drink products

4. Eat regular meals, paying attention, and in appropriate environments.

5. Eat in company whenever possible.

6. Buy food at places that offer varieties of fresh foods. Avoid those that mainly sell products ready for consumption.

7. Develop, practice, share and enjoy your skills in food preparation and cooking.

8. Plan your time to give meals and eating proper time and space.

9. When you eat out, choose restaurants that serve freshly made dishes and meals. Avoid fast food chains.

10. Be critical of the commercial advertisement of food products.